THƯ VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

GIỚI THIỆU PHÔNG TÀI LIỆU TIẾNG NGA

Quy mô và tầm vóc của bộ sưu tập

Phông tài liệu tiếng Nga tại Thư viện Khoa học xã hội hiện bao gồm khoảng 70 nghìn tên sách và hơn 100 tên tạp chí được bổ sung qua nhiều thời kỳ khác nhau. Có thể khẳng định, đây là một trong những kho tư liệu tiếng Nga lớn nhất Việt Nam hiện nay, phản ánh tương đối toàn diện diện mạo của Liên Xô trước đây cũng như nước Nga sau năm 1990.

Không chỉ đơn thuần là tài liệu tham khảo, phông tài liệu này ghi dấu một giai đoạn hợp tác, giao lưu văn hóa và khoa học sôi động giữa Việt Nam và khối các nước xã hội chủ nghĩa.

Các thời kỳ hình thành và phát triển

Quá trình bổ sung phông tài liệu tiếng Nga có thể được chia thành ba giai đoạn chính, mỗi giai đoạn đều gắn với những bối cảnh lịch sử và chính sách quản lý khác nhau.

1. Thời kỳ trước năm 1957 - Di sản từ Thư viện EFEO

Đây là thời kỳ mà tài liệu tiếng Nga thuộc nhóm tư liệu của Thư viện Viễn Đông Bác cổ (EFEO). Những cuốn sách tiếng Nga đầu tiên có mặt tại EFEO Hà Nội vào năm 1934, được bổ sung thông qua các thư viện lớn tại Paris như Thư viện Quốc gia Pháp hoặc Thư viện EFEO tại Pháp.

Điểm đáng chú ý là nội dung sách thời kỳ này tập trung vào các chủ đề khoa học xã hội và nhân văn như lịch sử, khảo cổ học Viễn Đông, dân tộc học, triết học… Được các học giả EFEO tuyển chọn kỹ lưỡng, những tài liệu này có hàm lượng khoa học chuyên sâu, vẫn còn nguyên giá trị tham khảo cho đến ngày nay.

2. Thời kỳ từ 1958 đến 1968 - Giai đoạn chuyển giao và hợp tác toàn diện

Sau khi Pháp rút khỏi Đông Dương, tài liệu của Thư viện EFEO được bàn giao cho Thư viện Khoa học Trung ương quản lý. Đây cũng là thời điểm quan hệ hợp tác giữa Liên Xô và Việt Nam phát triển toàn diện trên các lĩnh vực quân sự, khoa học, kinh tế và văn hóa.

Trong giai đoạn này, ấn phẩm tiếng Nga trở thành một trong những nguồn bổ sung cơ bản. Tuy nhiên, số lượng sách về khoa học xã hội và nhân văn được bổ sung chưa nhiều, chủ yếu thông qua hình thức mua và trao đổi.

3. Thời kỳ từ 1968 đến nay - Ổn định và phát triển

Năm 1968, Thư viện Khoa học Trung ương được tách thành hai đơn vị: Thư viện Khoa học xã hội và Thư viện Khoa học kỹ thuật. Từ mốc lịch sử này, phông tài liệu tiếng Nga được tổ chức lại và việc bổ sung dần đi vào ổn định.

Giai đoạn 1970 – 1990 (trước khi Liên bang Xô Viết tan rã) chứng kiến sự gia tăng mạnh mẽ về số lượng tài liệu tiếng Nga, bao gồm sách, báo, tạp chí và các ấn phẩm khác như đĩa hát. Nguồn bổ sung đa dạng: mua, biếu tặng, trao đổi giữa Thư viện với các cơ quan nghiên cứu, thư viện và nhà xuất bản phía Liên Xô.

Từ năm 1990, sau khi Liên Xô tan rã, tốc độ bổ sung sách tiếng Nga chậm hẳn. Nguồn cung lúc này chủ yếu đến từ Liên bang Nga - chủ thể quốc gia kế thừa hợp pháp.

Sự đa dạng về loại hình và nội dung

1. Loại hình tài liệu phong phú

Phông tài liệu tiếng Nga tại Thư viện Khoa học xã hội vô cùng đa dạng về loại hình, bao gồm: sách, tạp chí, từ điển tra cứu, văn kiện, sách chuyên khảo, tuyển tập, giáo khoa, tổng tập công trình nghiên cứu, niên giám, sách dịch, kỷ yếu, sách trắng, tác phẩm văn học, sách thiếu nhi, Atlas, bách khoa toàn thư… Ngoài ra, còn có một số ấn phẩm của các nước trong hệ thống xã hội chủ nghĩa sử dụng hệ chữ Slavơ như Bulgaria.

Các tài liệu này đến từ những nhà xuất bản nổi tiếng và chính thống như: Pravda, Smyl, Ekonimika, AN SSSR (Viện Hàn lâm Khoa học Liên Xô), Vysshaja Shkola (Trường Đảng cao cấp)…

Nội dung khoa học xã hội và nhân văn sâu sắc

Về mặt nội dung, các tài liệu tiếng Nga tập trung vào lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn, bao gồm:

Sách về Chủ nghĩa Marx – Lênin, kinh tế chính trị học, mỹ học, chủ nghĩa vô thần.

- Các tác phẩm của K. Marx và Engels bàn về các loại hình kinh tế – xã hội.

- Sách do các nhà lãnh đạo Liên Xô viết, ví dụ Tổng bí thư Khrushchev với tác phẩm “Chủ nghĩa cộng sản – hòa bình và hạnh phúc cho nhân dân”.

- Các công trình triết học kinh điển của Plekhanov (1836–1918) như “Chủ nghĩa xã hội và đấu tranh chính trị”, của Solov’ev (1853–1900) với “Các cuộc khủng hoảng của triết học phương Đông”, hay của Chernyshevskij (1828–1889) với “Quan hệ thẩm mỹ với nghệ thuật đối với hiện thực”.

Đặc biệt đáng quan tâm là những cuốn sách về khảo cổ học Liên Xô như “Ứng dụng các phương pháp của khoa học tự nhiên trong khảo cổ học” hay “Lịch sử, khảo cổ học và dân tộc học khu vực Trung Á” – vẫn còn nguyên giá trị tham khảo khoa học cao cho đến hiện nay.

Ở lĩnh vực văn học, phải kể đến bộ “Lịch sử văn học Nga” (10 tập) và “Lịch sử văn học đa dân tộc Liên Xô”. Tất cả các ấn phẩm đều được viết bằng tiếng Nga.

Hệ thống tạp chí phong phú

Các tạp chí tiếng Nga được xếp ký hiệu Cs hoặc Csx. Những số tạp chí lâu đời nhất thuộc giai đoạn 1971 – 1976, với nội dung phong phú về khoa học xã hội và nhân văn, phục vụ đắc lực cho công tác nghiên cứu. Một số tạp chí tiêu biểu:

- Tạp chí Khoa học xã hội ở Liên bang Xô Viết

- Tạp chí Những vấn đề Triết học

- Tạp chí Nhà nước và pháp luật

- Tạp chí Đời sống quốc tế

Cho đến nay, tạp chí tiếng Nga đã được bổ sung với hơn 400 tên, phản ánh toàn diện đời sống chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội của Liên Xô trước đây và Liên bang Nga sau năm 1990.

Giá trị và ý nghĩa đối với nghiên cứu hiện nay

Có thể khẳng định, Thư viện Khoa học xã hội là một trong những nơi lưu giữ tài liệu tiếng Nga nhiều nhất Việt Nam. Phông tài liệu này không chỉ lớn về số lượng mà còn phản ánh tương đối đầy đủ, có hệ thống về lịch sử, tư tưởng, văn hóa và khoa học của Liên Xô cũng như nước Nga hậu Xô Viết.

Đối với các nhà nghiên cứu, giảng viên và sinh viên chuyên ngành lịch sử, chính trị học, triết học, văn học, dân tộc học và khảo cổ học, đây thực sự là một kho báu tư liệu cần được khai thác, trân trọng và bảo tồn.

Thư viện Khoa học xã hội trân trọng giới thiệu tới quý độc giả phông tài liệu tiếng Nga quý giá này.

ThS. Trần Thị Kiều Nga