THƯ VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

Trong các thế kỷ trước, Kẻ Chợ thuộc Xứ Đàng Ngoài đã được nhiều nhà hàng hải, thương nhân và giáo sĩ phương Tây ghi chép. Cuối thế kỷ XVII, Guilliame Dampier, nhà hàng hải và nhà quan sát tự nhiên người Anh, đã đến Xứ Đàng Ngoài và để lại những mô tả khá chi tiết về vùng đất này. Kẻ Chợ là tên gọi dân gian của kinh thành Thăng Long, được người phương Tây đương thời phiên âm là Cachao hoặc Ke Cho. Xứ Đàng Ngoài thường được họ gọi là Tonquin.

Dampier đến Tonquin trong hành trình từ Achin, trên đảo Sumatra, vào khoảng tháng 7/1688 và trở lại Achin vào tháng 4/1689. Chuyến đi này diễn ra sau khi ông rời tàu Cygnet, không phải do tàu Cygnet neo đậu tại Kẻ Chợ như bài viết ban đầu nêu. Những ghi chép về Tonquin được xuất bản lần đầu bằng tiếng Anh trong Voyages and Descriptions, tập II, tại London năm 1699. Thư viện Khoa học xã hội, Viện Thông tin Khoa học xã hội đang lưu giữ là bản dịch tiếng Pháp Supplément du Voyage autour du Monde, tập III, phần viết về Tonquin và Kẻ Chợ nằm từ trang 48 đến trang 126.

Trong gần 80 trang, William Dampier trình bày nhiều nội dung về địa lý, khí hậu, sông ngòi, kinh thành Thăng Long, hoạt động thương mại của Công ty Đông Ấn Anh, sản vật, phong tục, tôn giáo, tổ chức chính quyền và đời sống thường ngày của cư dân Xứ Đàng Ngoài. Những quan sát này góp phần phác họa Kẻ Chợ cuối thế kỷ XVII như một trung tâm chính trị, kinh tế và thương mại quan trọng, gắn với hệ thống giao thông đường sông và hoạt động trao đổi ở vùng Vịnh Bắc Bộ.

Qua ghi chép của Dampier, người đọc có thêm một góc nhìn từ bên ngoài về Thăng Long - Kẻ Chợ dưới thời Lê Trung Hưng, khi chính quyền vua Lê - chúa Trịnh cai quản Đàng Ngoài và đất nước vẫn trong tình trạng phân chia Đàng Ngoài - Đàng Trong. Tuy nhiên, đây là ghi chép của một người châu Âu cuối thế kỷ XVII, được hình thành trong điều kiện nhận thức và cách nhìn của thời đại. Vì vậy, khi khai thác cần đối chiếu với các nguồn sử liệu khác. Sau hơn 300 năm, tài liệu vẫn là nguồn tham khảo có giá trị đối với các nhà nghiên cứu lịch sử, văn hóa và Hà Nội học.

Với mong muốn giới thiệu rộng rãi những tư liệu quý đang được lưu giữ, Thư viện Khoa học xã hội, Viện Thông tin KHXH trân trọng giới thiệu bản tiếng Pháp của tác phẩm đến bạn đọc.