THƯ VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

Thư mục chuyên đề “Chính sách đất đai”

Thư mục gồm 199 biểu ghi, giới thiệu sách, bài tạp chí, báo cáo đề tài và các tài liệu chuyên ngành được lưu giữ tại Viện Thông tin KHXH cùng một số đơn vị thuộc Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam. Trong đó có nhiều bài viết đăng trên các tạp chí Nghiên cứu Kinh tế, Cộng sản, Quản lý nhà nước, Nhà nước và Pháp luật, Tài nguyên và Môi trường, Thông tin Khoa học xã hội, Nghiên cứu Trung Quốc và một số tạp chí, ấn phẩm khoa học khác. Nội dung tài liệu tập trung vào quá trình đổi mới chính sách đất đai, quản lý và sử dụng đất nông nghiệp, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, tài chính đất đai, thị trường quyền sử dụng đất và bất động sản, chính sách đất đai đối với đồng bào dân tộc thiểu số cùng kinh nghiệm của một số quốc gia.

Các biểu ghi được sắp xếp theo trật tự chữ cái của nhan đề, cung cấp thông tin mô tả tài liệu, chủ đề, từ khóa và đơn vị lưu trữ. Một số biểu ghi có phần giới thiệu nội dung, giúp bạn đọc lựa chọn tài liệu phù hợp với nhu cầu nghiên cứu và tra cứu tại đơn vị lưu giữ.

Xét theo nội dung, các tài liệu trong thư mục có thể khái quát thành năm nhóm chủ yếu:

1. Cơ sở lý luận và quá trình đổi mới chính sách, pháp luật về đất đai:

Nhóm tài liệu tập trung vào các vấn đề về sở hữu đất đai, quyền sử dụng đất, quan hệ lợi ích và vai trò của nguồn lực đất đai đối với phát triển kinh tế - xã hội. Nhiều công trình phân tích quá trình đổi mới tư duy, chủ trương và chính sách đất đai ở Việt Nam qua các thời kỳ, đồng thời nhận diện những hạn chế trong quản lý và tổ chức thực hiện. Tiêu biểu là cuốn Đổi mới chính sách đất đai theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng do Bùi Quang Tuấn và Phạm Minh Tuấn đồng chủ biên, tập hợp 33 bài viết về chính sách, thị trường đất đai và định hướng hoàn thiện chính sách trong bối cảnh phát triển mới. Cuốn Đổi mới chính sách đất đai ở Việt Nam - Từ lý thuyết đến thực tiễn của Nguyễn Văn Sửu xem xét những thay đổi về sở hữu, quản lý, quyền tài sản, tiếp cận và sử dụng đất, thu hồi đất và chuyển đổi sinh kế của nông dân, qua đó làm rõ sự biến đổi trong cấu trúc và quan hệ đất đai. Bài viết Bước phát triển mới về nhận thức quan hệ đất đai của Mai Ái Trực bàn về chế độ sở hữu, tính chất hàng hóa của quyền sử dụng đất và việc giải quyết các quan hệ lợi ích trong nền kinh tế thị trường.

2. Chính sách đất nông nghiệp, tích tụ đất đai và phát triển nông thôn:

Các tài liệu đề cập đến giao đất, sử dụng đất nông nghiệp, dồn điền đổi thửa, tích tụ và tập trung đất đai, chuyển đổi cơ cấu sản xuất và phát triển nông nghiệp hàng hóa. Một số nghiên cứu xem xét tác động của chính sách đất đai đến lao động, việc làm, thu nhập và phân hóa xã hội ở nông thôn. Bài viết Ảnh hưởng của chính sách dồn điền, đổi thửa đến việc sử dụng ruộng đất và lao động ở nông thôn của Vũ Đình Tôn, Nguyễn Thị Thu Hiền và Vũ Quốc Khánh tập trung vào mối quan hệ giữa tổ chức lại ruộng đất và sử dụng lao động. Cuốn Đất đai trong thời kỳ chuyển đổi: Cải cách và nghèo đói ở nông thôn Việt Nam của Martin Ravallion và Dominique van de Walle phân tích những thay đổi về thể chế đất đai, việc giao đất và tác động của cải cách đất đai đến mức sống của người nghèo nông thôn.

Qua các bối cảnh và thời kỳ nghiên cứu khác nhau, các tài liệu phản ánh tình trạng ruộng đất manh mún, phân bố không đều, những hạn chế trong tiếp cận đất sản xuất và bất cập của cơ chế giá đất. Từ đó, các tác giả đề xuất hướng hoàn thiện chính sách nhằm thúc đẩy sản xuất hàng hóa quy mô lớn, đồng thời bảo đảm sinh kế và ổn định xã hội ở nông thôn.

3. Thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và bảo đảm sinh kế:

Nhóm tài liệu phản ánh những vấn đề phát sinh trong chuyển đổi mục đích sử dụng đất, giải phóng mặt bằng, phát triển khu công nghiệp và đô thị hóa. Nội dung nghiên cứu chú trọng đến phương thức bồi thường, ổn định đời sống, giải quyết việc làm và bảo đảm lợi ích của người có đất bị thu hồi. Bài viết Về chính sách bồi thường, hỗ trợ tái định cư khi nhà nước thu hồi đất của Nguyễn Thị Phượng đề cập đến những bất cập trong thực hiện chính sách và hướng giải quyết về giá đất bồi thường, tổ chức tái định cư, trách nhiệm của chính quyền. Báo cáo đề tài Xung đột lợi ích đất đai ở Đông Nam Bộ hiện nay - Thực trạng và giải pháp do Nguyễn Thị Thanh Thủy làm chủ nhiệm nghiên cứu cơ sở lý luận, thực trạng và giải pháp hạn chế xung đột lợi ích đất đai. Những tài liệu này gợi mở cách tiếp cận chính sách gắn với hài hòa lợi ích và ổn định xã hội.

4. Tài chính đất đai, định giá đất và phát triển thị trường bất động sản:

Nhóm tài liệu đề cập đến giá đất, tiền sử dụng đất, tiền thuê đất, thuế, đấu giá quyền sử dụng đất và khai thác nguồn lực tài chính từ đất đai để đầu tư phát triển. Cuốn Chính sách thu hút đầu tư vào thị trường bất động sản Việt Nam do Lê Xuân Bá chủ biên và bài viết Hoàn chỉnh thị trường quyền sử dụng đất đáp ứng yêu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng kinh tế của Việt Nam của Đặng Hùng Võ cung cấp những góc nhìn về thu hút đầu tư và hoàn thiện thị trường quyền sử dụng đất. Kỷ yếu hội thảo Động viên tài chính từ đất đai để đầu tư phát triển hạ tầng cơ sở bàn về nguồn thu từ tiền sử dụng đất, thuế đất, chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và các phương thức huy động nguồn lực tài chính từ đất đai. Các tài liệu góp phần làm rõ mối quan hệ giữa cơ chế tài chính, sự vận hành của thị trường và hiệu quả phân bổ, sử dụng nguồn lực đất đai.

5. Chính sách đất đai ở vùng dân tộc thiểu số và kinh nghiệm quốc tế:

Nhóm tài liệu tập trung vào thực tiễn giao đất, giao rừng, định canh, định cư, giải quyết tình trạng thiếu đất sản xuất và mối quan hệ giữa chính sách đất đai với văn hóa tộc người, sinh kế cộng đồng. Tiêu biểu là cuốn Chính sách đất đai vùng Đông Bắc Việt Nam (1986-2017) của Trần Văn Hà và Nguyễn Thị Thanh Bình, cuốn Vấn đề giao đất, giao rừng và định canh, định cư vùng đồng bào các dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên do Nguyễn Văn Nam chủ biên, cùng các nghiên cứu trường hợp tại Đắk Lắk, Sóc Trăng, Sơn La và Quảng Bình.

Thư mục cũng giới thiệu các nghiên cứu về chính sách đất đai, quản lý đất nông nghiệp và thị trường bất động sản của một số quốc gia. Bài viết Tìm hiểu chính sách đền bù trưng dụng đất của nông dân Trung Quốc hiện nay của Nguyễn Thanh Giang và Từ nông nghiệp của Nhật Bản, Hà Lan suy ngẫm về Chính sách đất đai của nước ta của Nguyễn Công Tạn cung cấp kinh nghiệm tham khảo cho nghiên cứu chính sách đất đai ở Việt Nam.

Thư mục chuyên đề “Chính sách đất đai” cung cấp nguồn thông tin phục vụ tìm hiểu những vấn đề lý luận và thực tiễn trong quản lý, sử dụng đất đai, hỗ trợ nghiên cứu, giảng dạy, học tập và tư vấn chính sách. Việc biên soạn, giới thiệu thư mục góp phần kết nối bạn đọc với nguồn tài liệu tại các đơn vị thuộc Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam, phát huy giá trị nguồn tin trong nghiên cứu về đất đai và phát triển kinh tế - xã hội.