THƯ VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

BẢO VỆ NỀN TẢNG TƯ TƯỞNG CỦA ĐẢNG

NGUYỄN THANH TÙNG 

Tư tưởng Hồ Chí Minh và chính sách pháp luật ưu đãi xã hội đối với người có công với cách mạng ở Việt Nam

Tóm tắt: Bài viết phân tích tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, “đền ơn đáp nghĩa” và ảnh hưởng sâu sắc của tư tưởng ấy đến việc hình thành, hoàn thiện chính sách pháp luật đối với người có công với cách mạng ở Việt Nam. Bài viết cũng chỉ ra những thành tựu, hạn chế và đề xuất giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách đối với người có công, bảo đảm tính nhân văn và công bằng xã hội trong giai đoạn tiếp theo. 

PHÁT TRIỂN VÙNG

NGUYỄN VĂN KIM 

Khai thác, phát huy giá trị di sản văn hóa đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh, bền vững và du lịch chất lượng cao của tỉnh Quảng Ninh

Tóm tắt: Tỉnh Quảng Ninh có một trữ lượng văn hóa phong phú với nhiều loại hình di sản và hệ thống hơn 600 di tích lịch sử - văn hóa phân bố trên hầu khắp địa bàn tỉnh. Nhìn lại hành trình lịch sử văn hóa của tỉnh trong tiến trình lịch sử văn hóa dân tộc, Quảng Ninh đã nhận thức rõ và xác định: “Quảng Ninh có nền văn hóa đặc sắc và giàu truyền thống. Con người Quảng Ninh qua nhiều thế hệ đã tích lũy, hội tụ và luôn hướng đến sự hoàn thiện về nhân cách với nhiều phẩm chất tốt đẹp. Văn hóa, con người Quảng Ninh là nền tảng tinh thần vững chắc, là nguồn lực nội sinh, động lực quan trọng cho sự phát triển nhanh, bền vững của tỉnh”. Đây là nền tảng cơ bản để tỉnh Quảng Ninh khai thác, phát huy giá trị di sản đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh, bền vững và du lịch chất lượng cao.

VIỆT NAM HỌC

VƯƠNG TOÀN 

Đóng góp của Thái học Việt Nam trong nghiên cứu và đào tạo Việt Nam học

Tóm tắt: Bài viết khảo cứu các nghĩa của từ “Thái” và định vị “Thái học” như một lĩnh vực liên ngành nghiên cứu lịch sử, văn hóa, ngôn ngữ và xã hội của cộng đồng các tộc người thuộc ngữ hệ Thái-KaĐai ở Việt Nam và khu vực. Trên cơ sở tổng thuật tư liệu, bài viết cho thấy tuy có những khác biệt song các học giả Việt Nam thống nhất về các tộc người thuộc ngữ hệ Thái-KaĐai, từ đó nêu lên những đóng góp nổi bật của Thái học quốc tế qua chuỗi Hội nghị Thái học Quốc tế (ICTS) và công trình của các tác giả người Pháp, Nga, Hoa Kỳ, Thái Lan; tiếp đó là sự hình thành và phát triển của Thái học Việt Nam, đặc biệt là vai trò của Chương trình Thái học Việt Nam trong tổ chức, kết nối nghiên cứu với đào tạo Việt Nam học, gắn với bảo tồn di sản văn hóa các cấp. Từ đó, bài viết khẳng định Thái học là một hợp phần không thể thiếu của Việt Nam học.

DÂN TỘC HỌC

LÊ NGỌC HUYNH, NGUYỄN THỦY HỒNG 

Xuất khẩu lao động và sự phân hóa sinh kế của thanh niên ngư dân: trường hợp hai xã Tịnh Kỳ và Bình Châu, tỉnh Quảng Ngãi

Tóm tắt: Trong bối cảnh toàn cầu hóa và áp lực sinh kế, xuất khẩu lao động đã trở thành chiến lược sinh kế của nhiều thanh niên ngư dân ở Việt Nam. Nghiên cứu điền dã dân tộc học tại hai xã Tịnh Kỳ và Bình Châu, tỉnh Quảng Ngãi nhằm làm rõ cách thức xuất khẩu lao động ảnh hưởng đến cấu trúc nghề nghiệp và văn hóa sinh kế của ngư dân. Câu hỏi đặt ra, vì sao cùng xu hướng xuất khẩu lao động, song hành vi nghề nghiệp sau khi hồi hương ở hai địa phương lại có sự khác biệt? Kết quả nghiên cứu cho thấy, sau hồi hương tồn tại hai xu hướng nghề là chuyển sang kinh doanh hậu cần nghề cá và vẫn duy trì nghề khai thác hải sản. Sự đối lập này khẳng định vai trò điều tiết của văn hóa nghề truyền thống, mạng lưới xã hội trong định hình hành vi lao động. Nghiên cứu nhận diện quá trình tái cấu trúc sinh kế và cung cấp bằng chứng cho chính sách hỗ trợ lao động trẻ, đảm bảo cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo tồn văn hóa trong cộng đồng ngư dân.

VĂN HÓA HỌC

NGUYỄN THỊ HOÀNG YẾN

Khảo cứu công trạng của Thành hoàng tỉnh Hưng Yên cũ qua tư liệu thần tích lưu tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm và Viện Thông tin Khoa học xã hội

Tóm tắt: Khảo cứu kho sách thần tích của Viện Nghiên cứu Hán Nôm (ký hiệu AE) và Viện Thông tin Khoa học xã hội (ký hiệu TTTS), Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam cho thấy, Thành hoàng tỉnh Hưng Yên cũ bao gồm ba loại là thiên thần, nhân thần, sơn thần thủy thần, không có Thành hoàng là thần Đá, Cây, Rừng, Đất (Thổ thần)... Thống kê từ 36 bản thần tích thì tỉnh Hưng Yên cũ có tổng số 52 Thành hoàng. Phần lớn các vị Thành hoàng là những công thần đánh giặc, dẹp loạn giúp nước, cứu dân. Thành hoàng thiên thần và Thành hoàng nhân thần chiếm số lượng nhiều nhất. Thành hoàng thiên thần là những nhân vật thần tiên, không có thật trong lịch sử và thường âm phù giúp vua, triều đình đánh giặc. Thành hoàng nhân thần là các nhân vật anh hùng có công bảo vệ đất nước, che chở muôn dân. Tuy nhiên, phân chia thành các loại Thành hoàng chỉ mang tính tương đối.

XÃ HỘI HỌC

BÙI THỊ HỒNG, NGUYỄN THỊ THU NGUYỆT 

Giáo dục đại học Việt Nam trong kỷ nguyên số

Tóm tắt: Giáo dục đại học ở Việt Nam hiện nay đứng trước thách thức to lớn trong việc thay đổi phương pháp, mô hình đào tạo để trở thành trụ cột quan trọng trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia. Trong kỷ nguyên số, giáo dục đại học không chỉ chú trọng đến việc cung cấp kiến thức mà còn phải đáp ứng được những thay đổi nhanh chóng của thế giới số. Động lực hình thành kỷ nguyên số chính là quá trình chuyển đổi số toàn cầu nhằm thay đổi tổng thể và toàn diện phương thức phát triển của xã hội, lối sống và các hoạt động trên nền tảng số. Trong lĩnh vực giáo dục đại học, chuyển đổi số sẽ giúp sinh viên phát triển toàn diện, cả trong học tập cũng như trong việc rèn luyện các kỹ năng mềm, khả năng làm việc nhóm và giải quyết vấn đề một cách sáng tạo. Bài viết tập trung thông tin về thực trạng ứng dụng chuyển đổi số, đổi mới phương thức đào tạo trong giáo dục đại học ở Việt Nam 5 năm trở lại đây, làm rõ một số lợi ích và rào cản mà công cuộc chuyển đổi này đem lại cũng như những giải pháp cho vấn đề này.

VĂN HỌC

NGUYỄN THỊ HIỀN, MAI THỊ THANH TUYỀN

Một vài nét về tác giả văn học mạng Trung Quốc những năm gần đây

Tóm tắt: Sự trỗi dậy và phát triển của văn học mạng đã trở thành một trào lưu quan trọng của văn học Trung Quốc đương đại. Văn học mạng đã làm thay đổi sâu sắc phương pháp sáng tác và hình thức thẩm mỹ, khơi dậy một cuộc cách mạng cho văn học Trung Quốc. Đóng vai trò lớn trong trào lưu sáng tác văn học mạng Trung Quốc là đội ngũ tác giả. Bài viết bàn về một số khía cạnh liên quan đến lực lượng sáng tác, bản quyền tác giả, mối quan hệ giữa tác giả với độc giả của văn học mạng Trung Quốc hiện nay.

GIỚI THIỆU LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHXH&NV

Phạm Thị Mỹ Hoa. Nguồn lực văn hóa cho phát triển công nghiệp văn hóa ở Thủ đô Hà Nội hiện nay

THÔNG TIN HOẠT ĐỘNG KHOA HỌC

• Hội thảo “Tạp chí Khoa học xã hội Việt Nam với việc chuyển đổi số” 

GIỚI THIỆU SÁCH MỚI TẠI THƯ VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI